Curriculumontwerp ∴ voorkant achterkant

Curriculumontwerp: voorkant achterkant. In de afgelopen decennia is de verantwoordingsplicht binnen het onderwijs sterk toegenomen, net als in sectoren als de zorg, veiligheid en justitie. We gaan in dit artikel niet in op de vraag of dat terecht is. Feit is wel dat opleidingen steeds meer tijd en energie besteden aan allerlei vormen van verantwoording op het gebied van studieresultaten, competenties, beoordelingscriteria, financiën, onderzoek, medezeggenschap, kwaliteitszorg, enzovoort. Verantwoording die – in het geval van het curriculum – vraagt om vastlegging van allerlei soorten data. Zo zal een relatief simpele wijziging in het curriculum de nodige gevolgen hebben voor die vastlegging en de bijbehorende verantwoording.In de afgelopen decennia is de verantwoordingsplicht binnen het onderwijs sterk toegenomen, net als in sectoren als de zorg, veiligheid en justitie. We gaan in dit artikel niet in op de vraag of dat terecht is. Feit is wel dat opleidingen steeds meer tijd en energie besteden aan allerlei vormen van verantwoording op het gebied van studieresultaten, competenties, beoordelingscriteria, financiën, onderzoek, medezeggenschap, kwaliteitszorg, enzovoort. Verantwoording die – in het geval van het curriculum – vraagt om vastlegging van allerlei soorten data. Zo zal een relatief simpele wijziging in het curriculum de nodige gevolgen hebben voor die vastlegging en de bijbehorende verantwoording.

Voorbeeld

Een lesmodule gaat van 2 naar 3 ECTS en krijgt een andere inhoud en naam. Naam, inhoud, ingangseisen, werkvormen, beoordelingscriteria en meer moeten beschreven worden in de OER en in de desbetreffende modulebeschrijving. Er moet een vervangingsregeling worden ontworpen voor studenten met studieachterstand die de oude module nog moeten behalen. Een andere lesmodule zal 1 ECTS kleiner moeten worden om het totaal aantal studiepunten gelijk te houden. Ook daarvoor zal een vervangingsregeling nodig zijn. In het studentenvolgsysteem van de opleiding moeten vervolgens ook de nodige wijzigingen worden doorgevoerd. Het wijzigen van deze module moet uiteindelijk weer goedgekeurd worden door de examencommissie. Het is daarom niet verwonderlijk dat er in het geval van een curriculumwijziging weerstand ontstaat bij docenten en medewerkers.

Communicatie

Curriculumontwerp: voorkant achterkant. Dat zou allemaal nog de moeite waard zijn als het ook waarde had voor de communicatie met de studenten. De praktijk wijst echter uit dat studenten vaak niet kijken naar een OER of naar modulebeschrijvingen omdat die te weinig precieze informatie geven en/of te formele taal gebruiken. Bijkomend probleem is dat modules vaak zijn opgebouwd uit meerdere onderwijseenheden waardoor de modulebeschrijving nog complexer wordt.¹Lees verder over onderwijseenheden en modules. Ze sluiten niet aan bij de belevingswereld van studenten. Die willen gewoon weten welke onderwerpen er aan de orde komen, welke opdrachten er gegeven worden, hoe ze beoordeeld gaan worden, etc. Van de andere kant is het begrijpelijk, zo niet noodzakelijk, dat docenten een modulebeschrijving niet al te concreet formuleren. Zouden ze dat wel doen dan zou het betekenen dat iedere, ook kleine, wijziging in een lesreeks ook formeel vastgelegd moet worden in de modulebeschrijving.

Voorkant

Curriculumontwerp: voorkant achterkant. Het probleem is dus dat je van alles over het curriculum moet vastleggen en verantwoorden maar dat dit een flexibel curriculum en effectieve en efficiënte communicatie met studenten in de weg staat. Een mogelijke oplossing ligt in het creëren van een zogenaamde voorkant en achterkant. De voorkant is zichtbaar voor de buitenwereld. Het is de hierboven beschreven vastlegging en verantwoording (de OER en de modulebeschrijvingen). Als opleiding wil je hier niet te veel tijd en energie in steken maar het moet wel kloppen. Een slimme benadering is dan het vastleggen van modulebeschrijvingen, beoordelingscriteria, etc. op een bepaald abstractieniveau, zodat een module verschillende concrete invullingen kan hebben.
Op die manier kan een modulebeschrijving en alles wat daaruit voortkomt en daarmee samenhangt langer ‘meegaan’, hetgeen je een hoop gedoe bespaart en de houding ten opzichte van verandering van het curriculum versoepelt.

Achterkant

Curriculumontwerp: voorkant achterkant. De achterkant is een eigen interne communicatievorm, gericht op studenten, docenten en medewerkers, die niet toegankelijk is voor externen. Docenten geven er concrete en actuele informatie over de lesreeksen, zodat studenten precies weten wat hen per lesreeks te wachten staat. Deze informatie is ook van belang voor de docenten die bijvoorbeeld gezamenlijk een leerlijn bepalen. Je hebt dan snel een overzicht van wat er daadwerkelijk in alle lesreeksen van die leerlijn gebeurt.

Tenslotte

Curriculumontwerp: voorkant achterkant. Als de achterkant op deze manier wordt ingericht, zullen docenten geen zwaarwegende bezwaren meer hebben tegen curriculumwijzigingen. Zij hoeven er slechts voor te zorgen dat studenten voldoende geïnformeerd worden op een manier die zij zelf kunnen vormgeven. De beschrijvingen aan de voorkant moeten wel voldoende tijdsbestendig zijn. Dit vraagt wel om de nodige ervaring met en inzicht in het beschrijven van leerdoelen, didactiek en beoordelingscriteria. Een voorbeeld hoe dit aan te pakken kun je in het artikel de praktijk van voor- en achterkant vinden.

Ga terug naar het overzicht van alle artikelen over de (door)ontwikkeling van het curriculum.