Curriculumontwerp ∴ onderwijseenheden en modules

4 juni 2024 | Last update: 1 augustus 2026

Curriculumontwerp: onderwijseenheden en modules. Je kunt een curriculum beschouwen als opgebouwd uit onderwijseenheden en modules. In het eerste geval onderscheid je de kleinste eenheden in het curriculum, bijvoorbeeld een reeks lessen over een bepaald onderwerp van twee uur per week gedurende 12 weken. In het tweede geval onderscheid je de bij elkaar horende onderwijseenheden, bijvoorbeeld de module stage bestaande uit de onderwijseenheden stagevoorbereiding, de stage zelf en stageverslag. Werken met modules maakt het curriculum overzichtelijker en gemakkelijker te wijzigen, zoals we in dit artikel zullen laten zien. Je wilt voorkomen dat iedere wijziging in de invulling van het curriculum de hele administratieve molen in beweging zet.

Module

Een module bestaat uit enkele samenhangende onderwijseenheden of uit één onderwijseenheid, bijvoorbeeld een lesreeks die niet zo eenvoudig te koppelen is aan andere onderwijseenheden. Laten we eens kijken naar een voorbeeld van het eerste: de tweedejaars compositiemodule BLOK 2 uit het curriculum van HKU Muziek en Technologie. Een module die zich afspeelt in de tweede helft van het eerste semester, dus in de maanden november, de eerste helft van december en de eerste helft van januari.

ECTS

Curriculumontwerp: onderwijseenheden en modules. Dit blok heeft een waarde van 6 ECTS en is opgebouwd uit:

Drie verschillende ‘compositieprojecten’ waarvan de student er één kiest, elk met een waarde van (ongeveer) 3,5 ECTS.
Een bijbehorende lesreeks (met opdrachten) ‘compositietechnieken 2’ ter waarde van (ongeveer) 1,5 ECTS.
Een bijbehorende lesreeks (met opdrachten) ‘instrumentatie en harmonie 2’ ter waarde van (ongeveer) 1 ECTS.

De ECTS-waarden van de verschillende onderwijseenheden hoeven niet keurig afgerond te zijn, zolang ze opgeteld 6 ECTS opleveren. De verdeling van die 6 ECTS over de verschillende onderwijseenheden is gebaseerd op de contacturen (het aantal lesweken maal het aantal contacturen per week), plus de uren die de student geacht wordt te besteden aan het gekozen project, opdrachten, bijbehorende samenwerking, enzovoort.

Voorkant

De voorkantbeschrijving van deze module bestaat uit een beschrijving van het project en bijbehorende theorie op een meta-niveau.¹ Dat meta-niveau houdt in dat er voldoende, maar niet (al) te concrete informatie over het project en de bijbehorende theorie wordt gegeven. Dus wel: ‘Het compositieproject Elektronische Muziek betreft de opdracht voor het componeren van een elektronische compositie die voldoet, in zowel proces- als productmatig opzicht, aan een aantal bij de opdracht gestelde voorwaarden.’ Maar niet: ‘Het compositieproject Elektronische Muziek betreft de opdracht voor het componeren van een elektronische compositie van 4’25”, waarbij met name gebruik wordt gemaakt van granulaire synthese en specifiek aandacht wordt besteed aan de zinsbouw in dergelijke elektronische composities, enzovoort.’

Achterkant

De achterkant-beschrijving gericht op studenten en docenten bestaat uit bovenstaande grafische weergave plus toelichtende concrete teksten over de specifieke inhoud van de verschillende projecten en lesreeksen. Het voordeel hiervan is dat er ieder jaar relatief gemakkelijk wijzigingen in de inhoud (projecten + lesreeksen) doorgevoerd kunnen worden zonder dat dit allerlei administratieve consequenties heeft: het blijft gewoon BLOK 2 Compositie ter waarde van 6 ECTS.
Op deze manier kom je tot een relatief eenvoudige beschrijving van een studiejaar: een aantal modules met relatief veel studiepunten per module. De feitelijke inhoud van die modules kan flexibel worden ingericht zonder allerlei administratieve consequenties waar je geen tijd en energie aan wilt besteden. Ook voor modules die slechts uit één onderwijseenheid bestaan, kun je een dergelijke aanpak hanteren om mogelijke administratieve rompslomp te voorkomen

Overkoepelend onderwerp

Curriculumontwerp: onderwijseenheden en modules. De modules die uit meerdere onderwijseenheden bestaan, zullen door een aantal docenten in samenwerking worden ontworpen. Dit is nodig omdat de onderwijseenheden onderlinge afstemming behoeven om als module goed op elkaar aan te sluiten en elkaar aan te vullen en te versterken, zowel qua inhoud als qua didactiek. Een mogelijke manier om dit te stimuleren is het bepalen van een overkoepelend onderwerp voor iedere module.

In het voorbeeld van BLOK 2 Compositie is het onderwerp zinsbouw. Een onderwerp dat zowel in de projecten als in de twee lesreeksen belicht wordt en centraal staat. Docenten bespreken met elkaar hoe ze de projecten en lesreeksen gaan aanpakken en stemmen hun aanpak op elkaar af: “Als jij dan in jouw derde les dit onderwerp bespreekt, zal ik dat onderwerp in diezelfde week in het project aan de orde stellen in de context van work-in-progress presentaties”. Zo ontstaat er op een organische manier afstemming en samenwerking binnen een module.

Nog beter is het als docenten daadwerkelijk samen projecten begeleiden en lesreeksen verzorgen binnen een module. Als je op deze manier dwarsverbanden aanbrengt binnen een module, bestaat de samenwerking niet alleen uit afspraken maken, maar uit het daadwerkelijk gezamenlijk verzorgen van een lesreeks en een project. Zo kan in bovenstaand voorbeeld een docent zowel het compositieproject Audiovisuele Media als de lesreeks Compositietechnieken 2 verzorgen, waarbij zij dan in dat project weer samenwerkt met een docent die ook de lesreeks Instrumentatie en Harmonie 2 verzorgt.

Conclusie

Het is goed mogelijk om de dwangbuis die onderwijseenheden kunnen zijn om te vormen naar een overzichtelijker geheel van modules, waarbij iedere module een redelijk makkelijk aan te passen samenspel van onderdelen is. Hiervoor zijn van belang: het inrichten van het curriculum in modules, een voorkant- en achterkant-beschrijving, en samenwerkende docenten.

Ga terug naar het overzicht van alle artikelen over de (door)ontwikkeling van het curriculum.

Voetnoten

1
Lees verder over de voorkant- en achterkantbeschrijving.