Curriculumontwerp ∴ visie

Curriculumontwerp: visie. De samenleving en de bij de opleiding behorende werkvelden zijn belangrijke partners voor een kunst- of ontwerpopleiding. Hoe een opleiding zich wil verhouden tot die twee komt tot uitdrukking in de visie van de opleiding. In die visie kan een opleiding o.a. duidelijk maken welke zwaartepunten zij wil leggen in het curriculum. Een voorbeeld is ‘ondernemerschap’ dat in de visie geformuleerd kan zijn als:

Om voorbereid te zijn op een dynamische beroepspraktijk wordt van studenten verwacht dat zij hun artistiek-ambachtelijke ontwikkeling weten te koppelen aan een duurzame vorm van ondernemerschap. Ondernemerschap is niet alleen een kwestie van zakelijke kennis, maar vooral ook van attitude. Daarom spreken we ook wel van ondernemendheid. Mede via projectonderwijs leiden we studenten op om kansen in het continu veranderende werkveld te zien en te benutten.

Onderscheidend

Opleidingen kunnen door het formuleren van een visie zich onderscheiden van andere opleidingen. Als een dergelijke visie ook in de dagelijkse praktijk tot uiting komt, zal een opleiding een bepaald ‘smoel’ hebben. Een bepaalde cultuur die zich uit op velerlei manieren.¹Lees verder over de opleidingscultuur. Er is, het bovenstaand voorbeeld vervolgend, een bepaalde focus op ondernemerschap die terug te zien is in lesinhoud, beoordelingscriteria, etc. Maar ook in de manier waarop de opleiding zelf zich verhoudt tot de werkvelden. Die zal explorerend zijn, op zoek naar mogelijke nieuwe toepassingen en contexten voor studenten en opleiding.

Consistent en voor de langere duur

Curriculumontwerp: visie. Een visie is consistent en in principe bedoeld voor de langere duur. Consistent in de zin dat er zo min mogelijk interne tegenstrijdigheden zijn en dat de ‘dagelijkse praktijk’ in overeenstemming is met de visie. Voor de lange duur in de zin dat ze niet om de haverklap aangepast moet worden naar aanleiding van ontwikkelingen in de maatschappij en/of werkvelden en dus diepgaand genoeg is.

Over de jaren zijn er uiteraard ontwikkelingen geweest die geleid hebben tot aanpassingen in de visie. Zo was dertig jaar geleden het bovenstaande ondernemerschap nog geen issue dat apart geadresseerd werd in een visie. Ook heeft de maatschappelijke rol en functie van kunst en ontwerpen in die dertig jaar een zekere ontwikkeling doorgemaakt. Waar kunst- en ontwerpopleidingen in eerste instantie gericht waren op de bijbehorende werkvelden is er nu de mogelijkheid voor kunstenaars en ontwerpers om zich ook te richten op andere sectoren in de maatschappij zoals de zorg. Mede door die ontwikkeling wordt in toenemende mate de culturele en creatieve industrie op waarde geschat.

Beroepspraktijk

Een van de voorwaarden om tot een visie te komen die gerelateerd is aan maatschappij en werkvelden is het in huis hebben van docenten met een beroepspraktijk. Zij zijn in dat opzicht de ‘voelhorens’ van de opleiding in de bijbehorende werkvelden. Zij kunnen ontwikkelingen waarnemen en in de opleiding inbrengen. Ook kunnen ze maatschappelijke ontwikkelingen signaleren die mogelijk interessant zijn voor de opleiding. Zoals hierboven beschreven kunnen die ontwikkelingen in de loop der tijd leiden tot een ontwikkeling en aanpassing van de visie.

Maatschappelijke oriëntatie

Curriculumontwerp: visie. Een andere voorwaarde is het aanwezig zijn van een bredere maatschappelijke oriëntatie binnen de opleiding. Kunst- en ontwerpopleidingen kunnen, net als vele andere organisaties, erg gericht zijn op het eigen functioneren en de ‘bubble’ waartoe ze behoren. Er zijn echter verschillende mogelijkheden om op een effectieve en efficiënte manier ‘voeling’ te houden met mogelijk relevante maatschappelijke ontwikkelingen.

Een zeer effectief middel is het projectonderwijs. Van oudsher richt dit onderwijs zich op projecten in de werkvelden in de creatieve sector. Er liggen echter tal van mogelijkheden in andere sectoren waar creatie en ontwerp een rol kunnen spelen. Denk aan bijvoorbeeld het ontwerpen van tactiele en auditieve interfaces voor blinden en slechtzienden. Of aan het ontwerpen van specifieke audiovisuele omgevingen voor alzheimerpatiënten. Of het ontwerpen van een game die specifieke revalidatie-oefeningen stimuleert en ondersteunt.

Dergelijke projecten brengen studenten, docenten en de ondersteunende medewerkers in contact met maatschappelijke sectoren. Sectoren die enerzijds mogelijkheden bieden voor tal van nieuwe toepassingen en daarmee ook werkgelegenheid voor alumni van de kunst- en ontwerpopleidingen. Anderzijds krijgt een opleiding op deze manier ook inzicht in en voeling met dit type sectoren. En daarmee ook een breder maatschappijbeeld dan de traditionele werkvelden bieden.

Daarnaast zijn er mogelijke gastcolleges en -projecten van professionals uit maatschappelijke sectoren, bijvoorbeeld degenen die al ervaring hebben met bovengenoemde samenwerkingen. En er is de bekende werkveldcommissie die, zoals de naam al aangeeft, met name zal bestaan uit werkveld-vertegenwoordigers die echter ook uit niet voor de hand liggende sectoren kunnen komen zoals de eerdergenoemde zorg.

Samenwerking

Curriculumontwerp: visie. Projectonderwijs is niet de gemakkelijkste vorm van onderwijs aangezien er vaak erg van elkaar verschillende sectoren (bijvoorbeeld de zorg in combinatie met interaction design) samenwerken in een project met alle bijbehorende verschillen in cultuur, taalgebruik, methodiek, etc. Verschillen die regelmatig tot verwarring en misverstanden kunnen leiden. Samenwerkingen die daarom van betrokken partijen langer lopende investeringen vragen maar uiteindelijk wel zeer lonend kunnen zijn.²Lees verder over uitgangspunten rond samenwerking. Lonend omdat ze nieuwe mogelijkheden bieden voor afgestudeerden maar ook omdat ze kunnen leiden tot nieuwe inzichten en, van daaruit, aanpassingen in de visie van een opleiding.

Ga terug naar het overzicht van alle artikelen over de (door)ontwikkeling van het curriculum.