Uitgangspunten ∴ doorontwikkelen en essentie

Uitgangspunten: doorontwikkelen en essentie. Omdat werkvelden en samenleving voortdurend in beweging zijn, bekwaamt de opleiding de studenten in de essentie van het vak. De essentie is het ‘deel’ van het vak dat steeds doorgaat. Net als het vak verandert de essentie ervan – maar veel langzamer. Als er bijvoorbeeld een nieuwe manier van werken wordt ontwikkeld is dat een verandering van het vak maar niet per se van de essentie van het vak: de bijdrage van dit vak aan het geheel/de gehelen waar het een rol in speelt.
Dit is belangrijk omdat je vanuit de kennis van en ervaring met die essentie mogelijke nieuwe ontwikkelingen en inzichten goed kunt inschatten. Zijn dit wezenlijke nieuwe ontwikkelingen en inzichten? Of gaat het hier alleen om een nieuwe verschijningsvorm, een nieuwe ’schil’?

Uitgangspunten: doorontwikkelen en essentie. We proberen steeds te redeneren, reageren en anticiperen vanuit de essentie, voor zover we die tot dan hebben kunnen bevroeden. We gebruiken in het onderwijs daarom zoveel mogelijk achter-/onderliggende principes en uitgangspunten en zo min mogelijk de feitelijke verschijnings­vormen… die kan een student zelf vinden op youtube, via mede-studenten, etc.
Daarnaast worden de modules op zo’n abstractieniveau beschreven dat ze de nodige ruimte bieden om daarbinnen relatief eenvoudig nieuwe ontwikkelingen te implementeren, zie hier.

Je kunt in een serie opdrachten die essentie raken, beschrijven, blootleggen, etc. Door studenten te laten werken aan die opdrachten krijgen ze inzicht in de essentie van het desbetreffende vak en is er sprake van kennisontwikkeling, van theorievorming, zie onder voor een voorbeeld.

Een voorbeeld van didactiek bij technologische ontwikkelingen

Er is een lesreeks die zich richt op een bepaalde ontwerpmethode, in dit geval digitale interactieve compositie. Omdat technologische ontwikkelingen tot een geheel andere interface voor de methode hebben geleid, kan de indruk ontstaan dat het om een nieuwe methode gaat. Opleidingen kunnen dan gemakkelijk de fout maken zich in het onderwijs vooral te richten op die interface terwijl eigenlijk de achterliggende ontwerpmethode het onderwerp zou moeten zijn. Als studenten het onderscheid ervaren tussen achterliggende principes (in dit geval die ontwerpmethode) en de diverse mogelijke verschijningsvormen (de interfaces), zullen zij ook in hun toekomstige beroepspraktijk een dergelijk onderscheid gemakkelijker kunnen maken en daardoor sneller kunnen werken met nieuwe verschijningsvormen.

Inschatten: blijvend, fase of trend

Uitgangspunten: doorontwikkelen en essentie. Een opleiding in het hoger onderwijs moet zich continu verhouden tot ontwikkelingen van allerlei aard die plaats vinden in de samenleving en in de werkvelden waarvoor wordt opgeleid. Maar welke ontwikkelingen zullen werkelijk invloed hebben op het toekomstige vak van de student en welke blijken meer een fase te zijn of gewoon een hype? Als we bijvoorbeeld naar technologische ontwikkelingen kijken, zal niemand hebben vermoed dat de smartphone enorme gevolgen voor ons gedrag zou hebben terwijl er ook zat andere technologische ontwikkelingen zijn geweest die weer geruisloos van het toneel zijn verdwenen. De onvoorspelbaarheid van de impact van nieuwe ontwikkelingen is eigenlijk de enige constante factor.

Vandaar dat steeds inspringen op ontwikkelingen niet per se een goed advies is. Van de andere kant als er gevolgen komen voor het werk waar je voor opleidt wil je er wel op tijd bij zijn.

Up-to-date blijven zonder de essentie uit het oog te verliezen

Uitgangspunten: doorontwikkelen en essentie. OK, je bent dus wars van trends maar hoe blijf je up-to-date zonder je fundamenten uit het oog te verliezen?

Daarvoor is het belangrijk om te zoeken naar de achterliggende principes van ontwikkelingen. Waarom verandert dit? Waarom in die sector? Wat houdt de ontwikkeling (een of twee niveautjes hoger) eigenlijk in? Is dit een teken van iets dat relevant is voor ons? En zo ja, hoe moeten we ons ertoe verhouden? Hoe motiveren we waarom we wel of niet iets met deze ontwikkeling gaan doen?

Dit raakt aan onderzoek en de rol van onderzoek in het curriculum en de organisatie. Even los van de vraag wat onderzoek allemaal nog meer kan opleveren, kan onderzoek inzicht geven in ontwikkelingen die mogelijk relevant zijn voor een opleiding. Het gaat hier om alle mogelijke vormen van onderzoek, maar in ieder geval om verkennen en uitproberen. Het met elkaar doen en evalueren van dat onderzoek heeft op zichzelf al een positieve werking, ook als het onderzoek tot de conclusie leidt dat je niets met de verkende, uitgeprobeerde ontwikkeling wil doen.

Een voorbeeld van de rol van onderzoek en ontwikkeling in de verkenning van ontwikkelingen

In 2006 was er een aantal tweedejaars studenten Muziek en Technologie die tegelijkertijd interesse hadden in compositie voor games, een toen nog niet echt in kaart gebrachte vorm van componeren. De opleiding besloot om die studenten een apart traject te laten volgen in samenwerking met een aantal docenten die vanuit hun beroepspraktijk inhoudelijke interesse hadden. Begeleid door deze docenten vormden de studenten een werkgroep waarin zij een aantal kleine compositieprojecten uitvoerden om de verschillende benaderingen van compositie voor games te verkennen en uit te proberen. Er werd ook onderzoek gedaan of de stand van bepaalde game-variabelen, bijvoorbeeld de hoeveelheid energie waarover je kan beschikken, de muziek zou moeten beïnvloeden en op welke manier dat dan compositorisch kon worden aangepakt. De werkgroep presenteerde de bevindingen op een aantal bijeenkomsten met een grotere groep docenten. Door deze presentaties en de gesprekken daarover werd in anderhalf jaar de basis van compositie voor interactieve en adaptieve systemen geformuleerd.

Door uitgebreid en op verschillende manieren te onderzoeken wat de onderliggende principes waren van compositie voor dit soort adaptieve systemen kreeg de opleiding grip op die ontwikke­ling en raakte overtuigd van het belang ervan voor de werkvelden in de toekomst. Tegelijkertijd was er al een hoop inzicht, en materiaal, ontwikkeld voor een onderwijsprogramma op dit gebied.

Het geheel leidde tot het ontwerp van een nieuwe studierichting, Composition & Sound Design for Adaptive Systems, een naam die verwijst naar de achterliggende principes. Enkele jaren later werd dit omgedoopt tot Music Design for Games and Interaction, een naam die voor potentiële studenten duidelijker was. Je kunt wel onderzoek doen naar achterliggende principes maar je hoeft dit niet in de naamgeving of andere communicatie te verwerken;-)

Een voorbeeld van ‘managerial’ omgaan met nieuwe ontwikkelingen

Een voorbeeld uit de praktijk van een hogeschool voor de kunsten. De leiding van de opleidingen binnen deze hogeschool krijgt het verzoek van het College van Bestuur om belang­rijke toekomstige ontwikkelingen op hun vakgebied(en) te schetsen en vervolgens ‘oplossingen’ voor die ontwikkelingen aan te geven. De opleidingen kwamen vervolgens met allerlei ideeën over mogelijke toekomstige ontwikkelingen zoals (het gebruik van) kunstmatige intelligentie, augment­ed en virtual reality, biomaterialen, adaptieve user interfaces, etc. (de stippen op de horizon). En vervolgens –als oplossing– met de namen van potentiële docenten op die vakgebieden.

Wij zien een aantal achterliggende ideeën in dit voorbeeld. Men moet oplossingen vinden voor ontwikkelingen in het vakgebied. Men komt vervolgens met de uiterlijke verschijningsvormen van bepaalde ontwikkelingen zonder de achterliggende tendensen te benoemen. Er wordt gereageerd op de verschijningsvormen in plaats van te kijken waar deze een teken van zijn of wat er op het spel staat. Men meent dat de oplossing is om een aantal docenten aan te trekken.

Ga terug naar het overzicht van alle artikelen over doorontwikkelen.