Curriculumontwerp

Iedere kunst-of ontwerpopleiding verhoudt zich op de een of andere manier tot de werkvelden en samenleving. Een van de belangrijkste uitingen van die verhouding is het curriculum, het leerplan van een opleiding. In dit artikel introduceren we een reeks artikelen over het ontwerpen van een curriculum beginnend bij visie en eindigend bij uitvoering en toetsing.

Hoe een kunst- of ontwerpopleiding zich wil verhouden tot de werkvelden en samenleving komt tot uitdrukking in de visie van de opleiding. Docenten uit het werkveld en projectonderwijs zijn belangrijke factoren in het ontwikkelen en relevant houden van een visie.

Bij een kunst- of ontwerpopleiding komt de inhoudelijke lijn voort uit de visie op werkvelden en samenleving. Die inhoudelijke lijn, een schets van zowel vorm als inhoud van het curriculum in samenhang, moet voortdurend getoetst worden of herformulering, aanscherping of aanpassing nodig is.

De hoofdindeling van een curriculum op inhoud, tijd en samenhang heeft als uitgangspunt de eindtermen van de opleiding die gezamenlijk het opleidingsprofiel vormen. Vanuit die eindtermen (die voldoende ruimte geven voor een individueel profiel per opleiding) wordt de hoofdindeling opgebouwd naar het begin van de opleiding waaruit de begintermen volgen.

Een curriculum van een kunst- of ontwerpopleiding kan opgebouwd zijn uit een overzichtelijk geheel van modules waarbij iedere module een redelijk makkelijk aan te passen samenspel van onderdelen is. Hiervoor zijn van belang: het opvatten van het curriculum als modulair, een voorkant- en achterkant-beschrijving, en samenwerkende docenten.

Studierichtingen in het eerste jaar van een kunst- of ontwerpopleiding kunnen op gespannen voet staan met de ontwikkeling van de individuele student. Beter is om studierichtingen in het eerste jaar grotendeels samen te laten vallen waardoor ze een basisopleiding vormen waarin studenten voldoende mee krijgen van de gekozen studierichting maar ook meer dan voldoende van andere benaderingen en disciplines binnen het domein van de opleiding. Een studieplan biedt de oplossing voor die student binnen een kunst- of ontwerpopleiding die ‘onderdelen’ van verschillende studierichtingen wil combineren. Zo’n studieplan moet wel tot stand komen in overleg met de betrokken docenten die er op toezien dat het haalbaar is en voldoende uitdaging kent.

Om de verantwoordingsplicht binnen het onderwijs enigszins kunnen managen, is het handig om een ‘voorkant achterkant’ systeem in te richten als het gaat om modulebeschrijvingen. ‘Voorkant’ als het gaat om de formele beschrijving die je niet ieder jaar wilt wijzigen als je een wijziging in een lesreeks hebt aangebracht. ‘Achterkant’ richting studenten en collega-docenten waarin je de feitelijke lesinhoud en -beoordelingscriteria beschrijft.

Of het curriculum van een kunst- of ontwerpopleiding effect sorteert bij de student staat of valt bij de uitvoering ervan door de docenten. In dit artikel kijken we naar die uitvoering, bijbehorende didactiek, de mogelijke rollen van de docent en de mogelijke beschrijvingen van die uitvoering.

Het toetsen van het curriculum van een kunst- of ontwerpopleiding bestaat in principe uit een cyclus van kijken en vragen, en dan doorontwikkelen. Met als belangrijk element de communicatie met de studenten en docenten zodat deze daadwerkelijk ervaren dat hun feedback van waarde is.