Curriculumontwerp

Iedere kunst-of ontwerpopleiding verhoudt zich op de een of andere manier tot de werkvelden en samenleving. Een van de belangrijkste uitingen van die relatie is het curriculum, het leerplan van een opleiding. In dit artikel introduceren we een reeks artikelen over het ontwerpen van een curriculum, beginnend bij de visie en eindigend bij uitvoering en toetsing.

Hoe een kunst- of ontwerpopleiding zich wil verhouden tot de werkvelden en samenleving komt tot uitdrukking in de visie van die opleiding. Docenten uit het werkveld en projectonderwijs spelen een belangrijke rol bij het ontwikkelen en relevant houden van de visie.

Bij een kunst- of ontwerpopleiding vloeit de inhoudelijke lijn voort uit de visie op werkvelden en de samenleving. Deze inhoudelijke lijn, een schets van zowel de vorm als de inhoud van het curriculum in samenhang, moet voortdurend getoetst worden op de noodzaak van herformulering, aanscherping of aanpassing.

Curriculumontwerp: De hoofdindeling van een curriculum, gericht op inhoud, tijd en timing, en samenhang, neemt de eindtermen van de opleiding als uitgangspunt. Deze eindtermen vormen een belangrijk deel van het opleidingsprofiel dat voldoende ruimte bieden voor een individueel profiel per student. Vanuit de eindtermen wordt de hoofdindeling opgebouwd naar het begin van de opleiding, waaruit dan de toelatingseisen volgen.

Een curriculum van een kunst- of ontwerpopleiding kan opgebouwd zijn uit een overzichtelijk geheel van modules waarbij iedere module een redelijk makkelijk aan te passen samenspel van onderdelen is. Hiervoor zijn van belang: het opvatten van het curriculum als modulair, een voorkant- en achterkant-beschrijving, en samenwerkende docenten.

Het is beter om studierichtingen in het eerste jaar merendeels te laten samenvallen, waardoor ze een basisopleiding vormen. Hierin krijgen studenten voldoende mee van de gekozen studierichting, maar ook meer dan voldoende van andere benaderingen en disciplines binnen het domein van de opleiding. Een studieplan biedt de oplossing voor die student binnen een kunst- of ontwerpopleiding die ‘onderdelen’ van verschillende studierichtingen wil combineren.

Om de verantwoordingsplicht binnen het onderwijs enigszins te kunnen managen, is het handig om een ‘voorkant-achterkant’-systeem in te richten voor modulebeschrijvingen. De ‘voorkant’ omvat de formele beschrijving die men niet elk jaar wil wijzigen na een aanpassing in een lesreeks. De ‘achterkant’ richt zich tot studenten en collega-docenten en beschrijft de feitelijke lesinhoud en beoordelingscriteria.

Of het curriculum van een kunst- of ontwerpopleiding effect sorteert bij de student, staat of valt met de uitvoering ervan door de docenten. In dit artikel kijken we naar die uitvoering, de bijbehorende didactiek, de mogelijke rollen van de docent en de mogelijke beschrijvingen ervan.

Het toetsen van het curriculum van een kunst- of ontwerpopleiding bestaat in principe uit een cyclus van kijken en vragen, en dan doorontwikkelen. Een belangrijk element hierbij is de communicatie met de studenten en docenten, zodat zij daadwerkelijk ervaren dat hun feedback van waarde is.