Projectonderwijs ∴ in opdracht of vrij?

Projectonderwijs: in opdracht of vrij? De titel van dit artikel refereert aan een wijdverbreid misverstand: het onderscheid tussen ‘in opdracht’ en ‘vrij’. Onder ‘in opdracht’ wordt dan verstaan dat er een externe opdrachtgever is, bij ‘vrij’ zou er dan geen enkele opdrachtgever zijn. In dit artikel kijken we of er zoiets bestaat als een vrij project of dat er in feite altijd sprake is van een project in (eigen) opdracht.

In de praktijk betekent ‘vrij’ in feite dat je zelf opdrachtgever bent. Je gaat dan uit van een opdracht die je jezelf hebt gesteld. “Ik wil een kunstwerk gaan maken dat minstens 3 meter hoog is, geplaatst wordt in de openbare ruimte en het publiek uitdaagt om na te denken over X terwijl het ook een verkenning is van de mogelijkheden om de manieren van werken A en B te combineren.” Dat is dan ook in feite het enige verschil met ‘in opdracht’ werken. In de formulering van bovenstaand voorbeeld zitten namelijk al de nodige eisen en randvoorwaarden verborgen. Je krijgt te maken met een leverancier die het materiaal moet leveren wat je wilt gebruiken, met een gemeente die allerlei eisen en voorwaarden stelt aan de invulling van de openbare ruimte, met mogelijke bedrijven, winkels, etc. die deel uitmaken van die openbare ruimte, met mogelijke subsidieverleners die ook specifieke eisen en voorwaarden hebben, etc. Binnen no time zit je dus in een ‘situatie’ die vergelijkbaar is met ‘in opdracht’. We zien dus dat ‘vrij’ niet bestaat, er is alleen ‘in opdracht’ en ‘in eigen opdracht’.

Educatieve context

In de educatieve context worstelen studenten regelmatig met die zogenaamde ‘vrije opdrachten’. Die worsteling wordt dan veroorzaakt doordat ze zich bijvoorbeeld alleen de opdracht “ik ga een aantal elektronische muziektracks maken” hebben gesteld. Er zijn dan geen eisen en randvoorwaarden aan gesteld zoals in bovenstaand voorbeeld. Het dan altijd goed werkende advies is om inderdaad zelf randvoorwaarden en eisen aan de opdracht toe te voegen. Dat kan zijn door zich bewuster te worden van het eerdergenoemde discours en de positie die ze daarin in zouden willen nemen. Het kan ook zijn dat ze gaan samenwerken met een mastering engineer aan wie ze op een bepaald moment hun tracks moeten aanleveren. Of dat ze een afspraak maken met een podium voor een LP-presentatie. Of dat ze gaan samenwerken met een andere componist voor een aantal tracks. Of dat ze hun muziek willen onderbrengen bij een specifiek label wat vervolgens bepaalde eisen zal stellen aan jouw muziek, etc. Het komt in feite neer op het aangaan van verplichtingen met of een positie ten opzichte van andere partijen.

Kijken we specifiek naar de context van deze reeks artikelen – het projectonderwijs – dan komt de vraag ‘in opdracht’ of ‘vrij’ regelmatig in beeld bij het afstudeerproject van de individuele student¹Als we ervan uitgaan dat het groepsproject plaats vindt in het 1ste semester van het 4de studiejaar, zal het individuele afstudeerproject plaats vinden in het 2de semester van dat laatste studiejaar.. De in de vorige alinea’s beschreven situaties komen dan vaak aan de orde. Studenten doen een ‘project in opdracht’ of een ‘project in eigen opdracht’. In het laatste geval moeten zij de boel zelf initiëren en zelf de context voor hun project inrichten door eisen en randvoorwaarden op te stellen. Daar waar ze dat bij ‘in opdracht’ er gratis bijgeleverd krijgen.
Lees ook het artikel over Kijk op opleiden, met name over de relatie tussen projectonderwijs en lange ontwikkelingslijnen.

Conclusie

Projectonderwijs: in opdracht of vrij? Concluderend kun je dus stellen dat ‘een vrij project’ niet bestaat. En dat er wel wat verschil zit tussen ‘in opdracht’ en ‘in eigen opdracht’ maar dat je dat niet moet overdrijven. In het laatste geval is de student in kwestie aan zet maar zij moet uiteindelijk haar project zodanig inrichten dat het in feite ‘in opdracht’ wordt waarbij zij dan wel zelf de opdrachtgever is maar allerlei verplichtingen (naar het discours en/of derden) aangaat. Hierdoor heeft zij de nodige verantwoordelijkheid en legt ze verantwoording af aan de ‘partijen’ waarmee ze werkt.

Ga terug naar het overzicht van alle artikelen over projectonderwijs.