Curriculumontwerp ∴ visie

Curriculumontwerp: visie. De samenleving en de bij de opleiding behorende werkvelden zijn belangrijke partners voor een kunst- of ontwerpopleiding. Hoe een opleiding zich verhoudt tot deze twee komt tot uitdrukking in de visie van de opleiding. In die visie kan een opleiding onder andere duidelijk maken welke zwaartepunten zij wil leggen in het curriculum. Een voorbeeld van hoe ‘ondernemerschap’ in de visie geformuleerd kan zijn, volgt nu.

Om voorbereid te zijn op een dynamische beroepspraktijk wordt van studenten verwacht dat zij hun artistiek-ambachtelijke ontwikkeling weten te koppelen aan een duurzame vorm van ondernemerschap. Ondernemerschap is niet alleen een kwestie van zakelijke kennis, maar vooral ook van attitude. Daarom spreken we ook wel van ondernemendheid. Mede via projectonderwijs leiden we studenten op om kansen in het continu veranderende werkveld te zien en te benutten.

Onderscheidend

Opleidingen kunnen zich onderscheiden door een visie te formuleren. Als zo’n visie ook in de dagelijkse praktijk tot uiting komt, krijgt een opleiding een bepaald karakter. Een specifieke cultuur die zich op velerlei manieren manifesteert.¹Lees verder over de opleidingscultuur. Er is, het bovenstaande voorbeeld vervolgend, een bepaalde focus op ondernemerschap die terug te zien is in de lesinhoud, beoordelingscriteria, enzovoort. Maar ook in de manier waarop de opleiding zelf zich verhoudt tot de werkvelden. Die zal explorerend zijn, op zoek naar mogelijke nieuwe toepassingen en contexten voor de studenten en de opleiding.

Consistent en voor de langere duur

Curriculumontwerp: visie. Een visie is consistent en in principe bedoeld voor de langere termijn. Consistent in de zin dat er zo min mogelijk interne tegenstrijdigheden zijn en dat de ‘dagelijkse praktijk’ in overeenstemming is met de visie. Voor de lange termijn in de zin dat ze niet om de haverklap aangepast hoeft te worden naar aanleiding van ontwikkelingen in de maatschappij en/of werkvelden, en dus diepgaand genoeg is.

In de loop der jaren zijn er uiteraard ontwikkelingen geweest die tot aanpassingen in de visie geleid hebben. Zo was dertig jaar geleden het bovengenoemde ondernemerschap nog geen punt dat apart behandeld werd in een visie. Ook heeft de maatschappelijke rol en functie van kunst en ontwerpen in die dertig jaar een zekere ontwikkeling doorgemaakt. Waar kunst- en ontwerpopleidingen in eerste instantie gericht waren op de bijbehorende werkvelden, is er nu de mogelijkheid voor kunstenaars en ontwerpers om zich ook te richten op andere sectoren in de maatschappij, zoals de zorg. Mede door die ontwikkeling wordt de culturele en creatieve industrie in toenemende mate op waarde geschat.

Beroepspraktijk

Een van de voorwaarden om tot een visie te komen die gerelateerd is aan de werkvelden en de samenleving, is het in huis hebben van docenten met relevante beroepspraktijkervaring. Zij fungeren als de ‘voelhorens’ van de opleiding in de bijbehorende werkvelden. Zij kunnen ontwikkelingen waarnemen en deze inbrengen in de opleiding. Bovendien kunnen ze maatschappelijke ontwikkelingen signaleren die mogelijk interessant zijn voor de opleiding. Zoals hierboven beschreven, kunnen die ontwikkelingen in de loop der tijd leiden tot een verdere ontwikkeling en aanpassing van de visie.

Maatschappelijke oriëntatie

Curriculumontwerp: visie. Een andere voorwaarde is het aanwezig zijn van een bredere maatschappelijke oriëntatie binnen de opleiding. Kunst- en ontwerpopleidingen kunnen, net als vele andere organisaties, sterk gericht zijn op het eigen functioneren en de ‘bubbel’ waartoe ze behoren. Er zijn echter verschillende mogelijkheden om effectief en efficiënt ‘voeling’ te houden met mogelijk relevante maatschappelijke ontwikkelingen.

Het projectonderwijs is hierbij een zeer effectief middel. Traditioneel richt dit onderwijs zich op projecten in de werkvelden binnen de creatieve sector. Er zijn echter tal van mogelijkheden in andere sectoren waar creatie en ontwerp een rol kunnen spelen. Denk bijvoorbeeld aan het ontwerpen van tactiele en auditieve interfaces voor blinden en slechtzienden, het ontwerpen van specifieke audiovisuele omgevingen voor alzheimerpatiënten, of het ontwerpen van een game die specifieke revalidatie-oefeningen stimuleert en ondersteunt.

Dergelijke projecten brengen studenten, docenten en ondersteunende medewerkers in contact met maatschappelijke sectoren. Deze sectoren bieden enerzijds mogelijkheden voor tal van nieuwe toepassingen en daarmee ook werkgelegenheid voor alumni van de kunst- en ontwerpopleidingen. Anderzijds krijgt een opleiding op deze manier ook inzicht in en voeling met dit type sectoren, en daarmee ook een breder maatschappijbeeld dan de traditionele werkvelden bieden.

Daarnaast zijn er mogelijke gastcolleges en -projecten van professionals uit maatschappelijke sectoren, bijvoorbeeld degenen die al ervaring hebben met bovengenoemde samenwerkingen. Ook is er de werkveldcommissie die, zoals de naam al aangeeft, voornamelijk zal bestaan uit werkveldvertegenwoordigers, die echter ook uit minder voor de hand liggende sectoren kunnen komen, zoals de eerdergenoemde zorgsector.

Samenwerking

Curriculumontwerp: visie. Projectonderwijs is niet de gemakkelijkste onderwijsvorm, aangezien er vaak erg van elkaar verschillende sectoren (bijvoorbeeld de zorg in combinatie met interaction design) samenwerken in een project, met alle bijbehorende verschillen in cultuur, taalgebruik, methodiek, enzovoort. Deze verschillen kunnen regelmatig tot verwarring en misverstanden leiden. Samenwerkingen die daarom van betrokken partijen langer lopende investeringen vragen, maar uiteindelijk wel zeer lonend kunnen zijn.²Lees verder over uitgangspunten rond samenwerking. Lonend omdat ze nieuwe mogelijkheden bieden voor afgestudeerden, maar ook omdat ze kunnen leiden tot nieuwe inzichten en, van daaruit, aanpassingen in de visie van een opleiding.

Ga terug naar het overzicht van alle artikelen over de (door)ontwikkeling van het curriculum.