Curriculumontwerp ∴ de inhoudelijke lijn

Curriculumontwerp: de inhoudelijke lijn. De inhoudelijke lijn is een eerste ‘vertaling’ van de visie naar het curriculum: een schets van de vorm en inhoud van het curriculum. Vorm en inhoud moeten in samenhang worden ontworpen.

Hierbij gaat het om vragen als: Wat vinden we dat een student moet meemaken? Wat vinden we dat een student moet kunnen kiezen? Willen we studierichtingen, en zo ja, welke en op welke manier? Welke vakgebieden zien wij? Welke zijn in onze visie essentieel en/of fundamenteel, en welke niet? Hoe zien we de ontwikkeling van de student door de jaren heen, en welke consequenties heeft dat voor de vorm van het curriculum? Welke didactische vormen horen daarbij?

Een nieuwe opleiding

Zoals al aangegeven in de introductie van de curriculum-reeks, zullen een goed doordachte visie en inhoudelijke lijn niet snel veranderen. De inhoudelijke lijn kan echter wel wijzigen in het geval van bijvoorbeeld een nieuwe opleiding. In een dergelijke situatie kan men gedurende de eerste jaren nog ‘zoekende’ zijn. De inhoudelijke lijn kan dan nog behoorlijke aanpassingen kennen naar aanleiding van opgedane ervaringen.

Onderdeel van de cultuur

Curriculumontwerp: de inhoudelijke lijn. Bij al langer bestaande opleidingen zullen de visie en inhoudelijke lijn, als het goed is, onderdeel zijn geworden van de cultuur; van het denken en doen.¹Lees verder over de cultuur van de opleiding.

Bij al langer bestaande opleidingen kan het echter ook gebeuren dat er niet meer zo kritisch wordt gekeken en gedacht omdat de opleiding bijvoorbeeld succesvol is, grote aantallen studenten trekt, en dergelijke. Het kan dan gebeuren dat de opleiding wordt ingehaald door de werkelijkheid. Het is daarom goed om aan de hand van verschillende toetsingen, die met name op het uitvoerende niveau van studiejaren, semesters en modules plaatsvinden, kritisch te blijven kijken naar de visie en inhoudelijke lijn.²Lees verder over toetsen en doorontwikkelen. Kijken of herformulering, aanscherping of uitbreiding nodig is.

Aanscherpen, uitbreiden of herformuleren

Curriculumontwerp: de inhoudelijke lijn. Ongeacht de cultuur, zal een opleiding altijd moeten nagaan of herformulering, aanscherping of uitbreiding van de inhoudelijke lijn, en eventueel de visie, nodig is. Dit kost de nodige tijd, en dat is terecht. Het vaststellen of een nieuwe ontwikkeling fundamenteel van aard is – inhoudelijk, qua vorm of qua didactiek/pedagogiek – kost op zichzelf al de nodige tijd. Een manier om dit te achterhalen is door praktisch onderzoek te doen. Denk hierbij aan projecten waarin studenten samen met docenten op verschillende manieren met die ontwikkeling (bijvoorbeeld het mogelijke gebruik en invloed van kunstmatige intelligentie in de beeldende kunst) aan de slag gaan. Zo kunnen onderliggende principes van de nieuwe ontwikkeling ontdekt en blootgelegd worden.
Als direct duidelijk zou zijn dat de inhoudelijke lijn en visie moeten worden veranderd, is het verstandig om sceptisch te zijn. Het zou kunnen betekenen dat de ontwikkeling eigenlijk al langer bekend is, wat inhoudt dat de opleiding in feite achterloopt. Het kan ook zijn dat men lang niet kritisch genoeg geweest is en de eerste de beste hype als een nieuwe fundamentele ontwikkeling bestempelt.

In het eerste geval is er iets fundamenteel mis. Er is dan te weinig voeling van de studieleiding met de actuele situatie in de betrokken werkvelden, of er is weinig tot geen inbreng van docenten die werkzaam zijn in die werkvelden. Of docenten hebben de nieuwe ontwikkeling niet gesignaleerd in hun eigen professionele praktijk omdat die praktijk wellicht niet meer voldoende relevant is. Of studieleiding en docenten staan te weinig open voor ontwikkelingen en handhaven liever de status quo omdat dit duidelijker of makkelijker is. Zo zijn er tal van mogelijke oorzaken.³Lees verder over mogelijke issues bij curriculumontwerp. Op zich is het constateren van een dergelijke ‘misser’ hoopgevend. Blijkbaar ziet de opleiding zelf in dat hier iets fout is gegaan en een dergelijk besef is waarschijnlijk het begin van een oplossing.
In het tweede geval is men niet kritisch genoeg en bestempelt men de eerste de beste hype als een nieuwe fundamentele ontwikkeling die direct in het curriculum moet worden opgenomen. Met als gevolg dat die fundamentele ontwikkeling na een paar jaar weer uit het curriculum moet verdwijnen.

Het is essentieel in dit proces om dingen uit te proberen en te verkennen in de vorm van onderzoek en projecten. De uitkomsten toetsen, kritisch bekijken en bediscussiëren, en de nodige tijd nemen.

Ga terug naar het overzicht van alle artikelen over de (door)ontwikkeling van het curriculum.