Didactische uitgangspunten ∴ just-in-time vs just-in-case knowledge

Didactische uitgangspunten – just-in-time knowledge vs just-in-case knowledge. In het kunst- en ontwerponderwijs is het verstandig om met name in de beginjaren van een opleiding zoveel mogelijk in te zetten op just-in-time knowledge, kennis die je verwerft op het moment dat je die nodig hebt.

Zoals beschreven in de inleiding van deze minireeks, is het Nederlandse woord ‘kennis‘ niet bruikbaar voor kunst- & ontwerpopleidingen. Wij raden aan om te werken met het Engelse begrip ‘knowledge’, al dan niet vertaald als ‘kennen en kunnen’ of ‘expertise’. In de context van het kunst- en ontwerponderwijs omvat ‘knowledge’ zowel conceptuele kennis (ontwerpprincipes, etc.) als belichaamde/praktische kennis (vaardigheden, materiaalbeheersing, intuïtie, ervaring). Al met al is de betekenis van het woord ‘knowledge’ veel breder en gelaagder dan veel mensen in Nederland denken/weten.¹Iets vergelijkbaars speelt rond het begrip ’theorie’, zie hier.

Just-in-case knowledge

Didactische uitgangspunten – just-in-time knowledge vs just-in-case knowledge. Just -in-case knowledge is ‘kennis voor het geval je die nodig hebt’. Het grote nadeel hiervan is dat dit soort kennis veel minder goed beklijft. Studenten kunnen het niet direct toepassen dus gaat dit soort kennis vaak ‘het ene oor in en het andere oor uit’. Studenten kunnen ook minder gemotiveerd raken als ze te vaak/veel geconfronteerd worden met dit soort kennis. Aan de andere kant levert het wel weer een bredere basiskennis op en kun je op die manier wel een groter en breder referentiekader krijgen. En daardoor kun je misschien je eigen werk en jouw manier van werken weer in een groter perspectief plaatsen. Waar staat jouw werk? En hoe verhoudt zich dat tot ander werk binnen dezelfde context? En je kunt, als je hier weer verder over nadenkt, misschien ook makkelijker enig besef en inzicht krijgen van en in andere contexten dan de context waarin jij dan tot nu toe hebt gewerkt. Door bijvoorbeeld te onderzoeken hoe andere, met jou vergelijkbare, kunstenaars of ontwerpers hun creatieve processen aanpassen afhankelijk van de context waarin ze op dat moment werken.

Just-in-time knowledge

Just-in-time knowledge is “kennis die je verwerft wanneer je die nodig hebt”. Het voordeel daarvan is dat dit soort kennis direct toepasbaar is. De kennis heeft praktisch nut voor je werk. En dit soort kennis blijft ook beter hangen omdat je het direct in de praktijk kunt gebruiken (hier een link naar artikel leren door doen en ervaren). Een mogelijk nadeel is dat het beperkt blijft tot die specifieke situatie. Als je geen breder referentiekader hebt kan een bepaald inzicht oppervlakkig blijven. “Ik kan dit alleen maar inzetten in deze ene specifieke situatie. Als ik in een andere situatie of context kom, weet ik niet wat ik er mee aan moet en heb ik er dus niks aan.”

Just-in-time knowledge in het onderwijs

Didactische uitgangspunten – just-in-time knowledge vs just-in-case knowledge. In het kunst- en ontwerponderwijs is het verstandig om met name in de beginjaren van een opleiding zoveel mogelijk in te zetten op just-in-time knowledge. In die eerste jaren moet ‘de gereedschapskist’ nog gevuld worden en daar is de just-in-time knowledge-benadering bij uitstek geschikt voor.

Voorbeeld

In een eerstejaars compositievak ‘Gregoriaanse melodie’ van Gerard van Wolferen (HKU Muziek en Technologie) moeten studenten eerst bestaande melodieën transcriberen naar modern notenschrift. Ze doen dit in Lilypond, een notatieprogramma. Vervolgens moeten studenten de modus²Zoiets als toonsoort. bepalen van elk van die melodieën. Dan is de vraag: hoe doe je dat? Een strategie die Gerard inzet bij het lesgeven is dat hij studenten pas de informatie geeft op het moment dat ze het echt nodig hebben: just-in-time knowledge. Alleen dan beklijft de kennis. Ze moeten hongerig zijn naar kennis. Dus laat hij studenten zich eerst een tijdje het hoofd breken over de analyse in een practicumsituatie, en legt dan pas uit hoe je het moet doen.

Didactische uitgangspunten – just-in-time knowledge vs just-in-case knowledge. In de latere studiejaren staat de individuele ontwikkeling van de student centraal. In deze fase zal een student inmiddels ook meer vertrouwen hebben gekregen in eigen kunnen en zal ze al op een professionelere manier om kunnen gaan met nieuwe ideeën en benaderingen. In die fase kan just-in-case knowledge dan ook een rol gaan spelen omdat dit soort kennis er bijvoorbeeld voor kan zorgen dat een student een breder en beter begrip krijgt van de mogelijke contexten waarin zij werkzaam kan gaan zijn. Of ze maakt kennis met totaal andere manieren van werken afkomstig uit een andere cultuur die ze erg inspirerend vindt en in haar manieren van werken incorporeert. Je zou kunnen zeggen dat voor die studenten die al min of meer professioneel kunnen handelen die just-in-case knowledge over is gegaan in just-in-time knowledge. Ze zien het nut van dit soort kennis in, krijgen daar meer behoefte aan omdat ze snappen dat dit een van de manieren is om verder te ontwikkelen als jonge professional.

Conclusie

“De kennis heeft praktisch nut voor je werk.” is een te beperkte beschrijving van just-in-time knowledge, daar we hebben laten zien dat het ook kan werken bij het vormen van theorie of bij het ontwikkelen van een referentiekader voor je werk en de contexten waarin je werkt of kunt werken. Het ligt er dus maar net aan op welk niveau de student zich bevindt. De knowledge die voor een student in het eerste studiejaar nog just-in-case knowledge is kan een paar jaar later just-in-time knowledge geworden zijn.