Werken vanuit uitgangspunten ∴ introductie

Werken vanuit uitgangspunten: introductie. We vinden de samenhang tussen alles dat te maken heeft met het (door)ontwikkelen van een kunst- of ontwerpopleiding van veel belang. We gaan ervan uit dat deze ontstaat door te werken vanuit gedeelde uitgangspunten, ontwerpend te werken, samen te werken, gestaag door te ontwikkelen en voortdurend te toetsen of iets werkt.
In deze artikelenreeks gaan we in op het werken vanuit gedeelde uitgangspunten.
Het bewust werken vanuit uitgangspunten is niet zo gangbaar en een deel van de uitgangspunten waarop men zich baseert blijft onuitgesproken. Alle reden voor ons om deze reeks artikelen over specifieke uitgangspunten te schrijven.

Uitgangspunten vormen de, bewuste en onbewuste, basis van je beslissingen en activiteiten. Het gaat om de onderliggende principes, de richting waar je heen wilt, het uiteindelijke effect. Uitgangspunten, inclusief aannames, bepalen de richting van je activiteiten. Dus, ook als je niet vanuit uitgangspunten wil werken, is het een belangrijk onderwerp om te bestuderen bij het (door)ontwikkelen van de opleiding.
Uitgangspunten geven richting aan je handelen. We streven ernaar om ons hier bewust van te zijn. Maar het blijkt geregeld dat we ons deels hebben gebaseerd op aannames waar we ons niet of maar half bewust van waren. Zo’n aanname proberen we dan om te zetten naar een uitgangspunt of we schuiven haar na enig onderzoek welbewust terzijde. We zijn er zodoende achter gekomen dat er heel wat uitgangspunten een rol spelen en vaak ook moeten spelen voor (door)ontwikkelen en samenhang.
Zo ben je best wat tijd kwijt met de zoektocht naar en het aanscherpen van de uitgangspunten. Maar als je dit gezamenlijk doet ontstaan gedeelde uitgangspunten, een belangrijke voorwaarde voor de samenhang en cultuur van de opleiding.

Doelen en uitgangspunten

Werken vanuit uitgangspunten: introductie. Vaak wordt er niet zozeer vanuit uitgangspunten gewerkt maar naar bepaalde doelen gestreefd. De twee worden soms door elkaar gehaald maar vertonen belangrijke verschillen. Het is mogelijk om op basis van uitgangspunten te werken zonder verdere specifieke doelen maar niet mogelijk om naar doelen te streven zonder specifieke uitgangspunten. Een ander verschil is dat langetermijndoelen vaak een ideaalbeeld voorschotelen dat van alles zal oplossen terwijl uitgangspunten je moeten helpen effectief te zijn voor hetgeen nodig is. Lees hier verder inclusief voorbeeld.

Abstract gedoe

Werken vanuit uitgangspunten: introductie. We krijgen geregeld te horen dat dat gedoe met uitgangspunten wel erg abstract is. Deels zal dat vast aan ons liggen maar van de andere kant kan je niet om abstractie heen. Hoe wil je reflecteren over wat je je voorneemt en wat je doet als je niet een zekere, af en toe grote, afstand neemt noch veel interesse hebt in wat voor nuttigs zich op die afstand kan bevinden. In onze ervaring moet je voortdurend van perspectief wisselen als je iets onderzoekt en ontwikkelt. Degene die ontwikkelt en degene die het ontwikkelde gebruikt of ervaart, nabijheid en afstand, plan en feitelijke uitvoering, concreetheid en abstractie, detail en geheel, van buiten bekeken en van binnen gevoeld. Deze manieren van kijken zijn alleen volwaardig als je ze met elkaar laat wisselwerken. Zo zal bijvoorbeeld de uitvoering van je ontwikkelde activiteiten je inzichten verschaffen waar je nog niet op was gekomen tot dan toe. En je zult daarbij ook nieuwe inzichten krijgen over je uitgangspunten. Je kunt je uitgangspunten dus scherpen door middel van de activiteiten die je op grond van die uitgangspunten aangaat. Uitgangspunten zijn geen windvanen maar evenmin zijn ze in steen gebeiteld.

Uitgangspunten op deze site

Werken vanuit uitgangspunten: introductie. Hieronder de links naar de artikelen in deze reeks, in de door ons aanbevolen volgorde.

Kijk op opleiden
Het gaat om uitgangspunten wat betreft de analogie tussen opleiding en werkvelden, het wezenlijk belang van projectonderwijs en lange ontwikkelingslijnen, de rol van onderzoek bij opleiden, het onderscheid in verschillende samenhangende vormen van maken en de manier waarop de verschillende vakken en vakgebieden samenkomen in het vak van de student. Zie verder.

Cultuur en interne samenhang
De cultuur en de interne samenhang van de opleiding spelen een wezenlijke rol in het functioneren ervan. In dit artikel richten we ons op de uitgangspunten die daarmee samenhangen: de manieren waarop besluiten worden genomen, de manieren waarop leiderschap wordt vormgegeven, de daad bij het woord voegen,
pragmatisme en een breed perspectief op het vak en de relevantie van verschillen. Zie verder.

Ontwerpend werken
De ontwerpende houding richt zich op de integratie van alle relevante aangelegenheden rond hetgeen gemaakt wordt en op het voortdurend doorgaan met ontwikkelen en onderzoeken. In alle vakken van de kunst- en ontwerpopleidingen is een ontwerpende houding essentieel. Ze is ook belangrijk in het kunst- en ontwerponderwijs zelf, het ontwerpen van dat onderwijs en het kunst- en ontwerponderzoek. Zie verder.

Samenwerken
Je kennis en vaardigheden vertonen altijd gebreken. Je wilt werken aan die beperkingen of juist met of door je beperkingen. Voor alle drie deze mogelijkheden is samenwerken stimulans of noodzaak. In veel werkvelden is samenwerking de norm maar ook in de overige zijn er allerlei vormen van samenwerking te vinden. Zie verder.

Toetsen
Er zijn vijf samenhangende benaderingen om richting te geven aan het (door)ontwikkelen van het curriculum. Hoe werkt de toetsing van deze benaderingen en hun onderlinge consistentie en hoe communiceer je hierover? Zie verder.

Doorontwikkelen
Je wil dat afgestudeerden in staat zijn bij te dragen aan die werkvelden en de samenleving en dat ze oordeelkundig en ontwerpend om kunnen gaan met ontwikkelingen die daarin plaatsvinden. Daarmee is een grondbeginsel, het uiteindelijke effect, van kunst- en ontwerpopleidingen geformuleerd. Zie verder.

Een aantal uitgangspunten hangen rechtstreeks samen met dit fundamentele punt.
De student leert zich bij voortduring te ontwikkelen. Zie verder.
De opleiding blijft zich doorontwikkelen, als onderdeel van de normale gang van zaken. Mooie bijvangst is dat zo diepe ingrepen en alsmaar moeten inspringen op ontwikkelingen kunnen worden vermeden. Zie verder.
Omdat werkvelden en samenleving voortdurend in beweging zijn, bekwaamt de opleiding de studenten in de essentie van het vak. De essentie verandert zelf ook maar dan wel veel langzamer. Zie verder.
De opleiding ziet voeling te houden met wat komen gaat en zorgt ervoor dat er voldoende interactie van voldoende niveau is met de werkvelden en de samenleving. Zie verder.
Onderliggend aan dit alles is dat als je wil doorontwikkelen/vernieuwen het van belang is in contact te komen met het andere /de ander. Zie verder.

De artikelen over didactische uitgangspunten vormen samen ook een reeks. Die reeks volgt later.