Didactische uitgangspunten ∴ introductie

Didactische uitgangspunten: introductie. We gebruiken het woord ‘didactiek’ voor manieren van bekwamen en de principes daarachter. Didactiek gaat over professioneel handelen door docenten en vereist een omgeving die de gekozen manieren van bekwamen mogelijk maakt en ondersteunt.
Als je op een bepaalde manier bent opgeleid, is het nog niet zo makkelijk om dat uit je systeem te krijgen. ‘Uit je systeem’ in twee opzichten. Naar buiten krijgen: het is niet altijd makkelijk om je te realiseren op welke uitgangspunten je je didactische handelen baseert. En, kwijt zien te raken: het is best moeilijk om zo’n ingebrand uitgangspunt te skippen, zeker op momenten van onzekerheid.

Didactische uitgangspunten: introductie. Didactische uitgangspunten geven, net als je andere uitgangspunten, richting aan je handelen. Daarom streven we ernaar om ons hier bewust van te zijn. Maar het blijkt geregeld dat we ons deels hebben gebaseerd op aannames waar we ons niet of maar half bewust van waren. Zo’n aanname proberen we dan om te zetten naar een didactisch uitgangspunt of we schuiven haar na enig onderzoek als niet-bruikbaar terzijde. We zijn er zodoende achter gekomen dat er heel wat uitgangspunten een rol spelen en vaak ook moeten spelen voor de didactiek van de opleiding.
Als je de zoektocht naar en het aanscherpen van de didactische uitgangspunten gezamenlijk doet ontstaan gedeelde didactische uitgangspunten, een belangrijke voorwaarde voor de samenhang en cultuur van de opleiding.

Didactiek ligt in het hart van de opleiding. Het is dus logisch dat er veel overlap is met de andere hoofdonderwerpen op deze site. Dit heeft ook te maken met de samenhang die we zoeken waarin dezelfde onderwerpen steeds vanuit een ander perspectief besproken worden.

Didactische uitgangspunten in deze reeks

Didactische uitgangspunten: introductie. Hieronder de links naar de artikelen in deze reeks, in de door ons aanbevolen volgorde.

Leren door doen en ervaren

Kort door de bocht: als kunstenaar of ontwerper maak je iets, tijdens dat maken heb je allerlei ervaringen en vervolgens reflecteer je daarop en heb je nieuwe inzichten, kennis en ervaring opgedaan die je, hoe minimaal ook, meeneemt naar een volgend project. Het is logisch om deze benadering ook te gebruiken in het opleiden van kunstenaars en ontwerpers. Lees verder

Leren, drie vormen

Een nuttig hulpmiddel bij het plannen en toetsen van praktische didactiek is onderscheid te maken tussen drie vormen van bekwamen: scholen, ervaren en verdiepen. Per leersituatie kan de nadruk liggen op één van deze drie maar in een volledig leertraject komen ze alle drie aan bod. Van belang is ook dat iedere vorm een andere rol vraagt van de docent. Lees verder

Leren samen te werken – Leren door samen te werken

Samenwerken is wezenlijk maar je moet het wel echt leren. En je zult nog veel meer leren als je goed kunt samenwerken. Onderwerpen: hoe is dit te leren, alleen werken is niet het tegenovergestelde van samenwerken en de omgeving waarin de student leert samenwerken moet ook zelf samenwerken. Lees verder

Leren in context te maken – Leren door in en tussen contexten te maken

De werkvelden van een kunst- en ontwerpopleiding bestaan in toenemende mate uit de verzameling contexten waarin de vakgebieden van die opleiding een rol kunnen spelen. Hoe leid je op voor het maken in die contexten? Een aantal voorbeelden en overwegingen. Lees verder

Leren theorie en praktijk te koppelen – Leren door theorie en praktijk te koppelen

Als je, zoals wij, theorie vooral bekijkt vanuit haar belang voor de maakpraktijk, dan is het belang van theorie in het onderwijs moeilijk te overschatten. Daarvoor is het wel noodzakelijk goed te definiëren wat we bedoelen met theorie, en met kennis. Lees verder

Analyse in samenhang met synthese
Analyse in samenhang met synthese vormt een van de belangrijkste principes in het onderwijs. Daarom verzamelen, ontwikkelen en gebruiken we analysemethoden die kennis opleveren die de studenten in hun eigen maak- en leerproces kunnen toepassen. Lees verder

Just-in-time vs just-in-case knowledge
In het kunst- en ontwerponderwijs is het verstandig om met name in de beginjaren van een opleiding zoveel mogelijk in te zetten op just-in-time knowledge. Kennis en vaardigheid die je verwerft wanneer je (echt voelt dat je) die nodig hebt. Lees verder

Theorie- en praktijkdocenten?
Onderscheid tussen theorie- en praktijkdocenten komt veel voor in het kunstonderwijs, een hardnekkig fenomeen. Overwegingen om dit onderscheid op te heffen en een voorbeeld. Lees verder

Leren een eigen koers te ontwikkelen – Leren door een eigen koers te ontwikkelen

Wanneer de ontwikkeling van de eigen koers van de student te ondersteunen dan wel te geleiden? Hoe richt je dat curriculair in? Overwegingen en een voorbeeld. Lees verder.

Didactische uitgangspunten in andere artikelen

Didactische uitgangspunten: introductie. Hieronder de links naar andere artikelen waarin didactische uitgangspunten worden behandeld

Leren hoe ’t werkt in de werkvelden

De inhoud van het onderwijs is gericht op de praktijk van de werkvelden. Daarom vertoont het onderwijs in toenemende mate karakteristieken van de werkvelden. Dit vind je terug in de didactiek, de organisatie, het kwaliteitsbesef, en ontwikkeling en onderzoek. Lees verder

Leren hoe je projectmatig werkt

Projectonderwijs is essentieel. Maar het is ook complex en bewerkelijk. Het vraagt het nodige op het gebied van didactiek en pedagogie, organisatie, betrokkenheid, flexibiliteit en externe contacten. In de artikelenreeks Projectonderwijs gaan we hier uitgebreid op in.

Leren lange ontwikkelingslijnen te ontwikkelen en te volgen

De student dient zich ook te ontwikkelen op gebieden die niet zozeer in projecten aan bod komen, die een langere adem nodig hebben. Het gaat daarbij onder andere om te leren werken met de vaak lange ontwikkelingslijnen van interesse en onderzoek die elke kunstenaar en ontwerper spint, tot op zekere hoogte onafhankelijk van de projecten die zij doet. Lees verder

Leren onderzoek in te zetten

Onderzoek in de betekenis van een van de manieren om aan een mogelijkheid of probleem te werken is een normaal onderdeel van de beroepspraktijk. Het verdient in de opleiding de aandacht die nodig is om het goed te kunnen inzetten. Daarbij dient het als integratief onderdeel te worden behandeld en niet als zelfstandig. Lees verder

Leren waar je kracht ligt in het maken

Onze ervaring is dat verschillende studenten meesterschap vinden in verschillende vormen van maken of juist in het combineren van verschillende vormen van maken. Lees verder.

Wat heeft de opleiding nodig om deze didactische uitgangspunten te kunnen hanteren?

Didactische uitgangspunten: introductie. Opleiden gaat niet over de vakgebieden maar over het toekomstige, integratieve vak van de student. Dat vak wordt ‘samengesteld’ uit gebieden, die vaak zelf ook weer vakgebieden zijn zoals kunstgeschiedenis, klanksynthese, spel en zo voort. Het belang van zo’n samenstellend vakgebied is met name de bijdrage die het kan leveren aan het vak dat de student ontwikkelt. Lees verder.

De opleiding werkt met een breed perspectief op het vak. Alle mogelijke vormen en inhouden hebben bestaansrecht en overal valt iets van leren. Het is productiever om horizontaal te denken dan verticaal. Lees verder

We proberen steeds te redeneren, reageren en anticiperen vanuit de essentie, voor zover we die tot dan hebben kunnen bevroeden. We gebruiken in het onderwijs daarom zoveel mogelijk achter-/onderliggende principes en uitgangspunten en zo min mogelijk de feitelijke verschijningsvormen. Lees verder

De opleiding onderzoekt nieuwe mogelijkheden door verkennen en uitproberen. Hierbij worden studenten zoveel als mogelijk betrokken. Lees verder