Didactische uitgangspunten ∴ drie vormen van leren

Didactische uitgangspunten: drie vormen van leren. Een nuttig hulpmiddel bij het plannen en toetsen van onderwijseenheden is het volgende. Bij leren zijn er steeds drie vormen te onderscheiden: scholen, ervaren¹Zie voor het belang van ervaren ook £dit artikel en verdiepen. Per leersituatie kan de nadruk liggen op één van deze drie maar in een volledig leertraject komen ze alle drie aan bod. De drie vormen komen niet per se in de genoemde volgorde voor. Zo zal het meestal effectiever zijn eerst te laten ervaren en op basis van wat dat allemaal oproept kort te scholen. Het mooie is dat deze drieslag niet alleen bruikbaar is voor het hele leertraject maar ook voor ieder onderdeel daarvan.

Voorbeeld

Je hebt een groep studenten die samenwerken binnen een eerstejaars project zo ver dat ze dingen zelf kunnen gaan ervaren waarbij ze geconfronteerd zullen worden met de positieve en negatieve kanten van werkelijk (samen) maken. In je enthousiasme vergeet je daarbij om een scholings-, in dit geval instructiedeeltje aan het begin te plaatsen met als gevolg dat zeer veel tijd van de studenten gaat zitten in de begin- of oriëntatiefase terwijl jij liever had gehad dat ze met de verschillende kanten van werkelijk maken en samenwerken zouden worden geconfronteerd. Het is waar dat die oriëntatiefase ook belangrijk is en moet worden ervaren maar het kan ook heel nuttig zijn deze ‘over te slaan’ door in je instructie een aantal oriënterende zaken als al ‘opgelost’ te presenteren. Op die manier kun je, in dit geval eerstejaars, studenten heel gericht laten ervaren wat je wil dat ze ervaren: de verschillende kanten van werkelijk maken en samenwerken.

De rol van de docent

Didactische uitgangspunten: drie vormen van leren. De rol van de docent in deze drie stadia wisselt sterk. Van instructeur, leraar naar ontwerper, begeleider naar coach, medeonderzoeker. Je kunt ook zeggen dat de docent in toenemende mate de (scholings)teugels laat vieren. Of dat de docent in toenemende mate ook gaat leren van de student²Zie ook het citaat van Gerard van Wolferen (docent Muziek en Technologie) De wijsheid in pacht.. Maar in alle gevallen blijft zij wel docent: degene die de student ondersteunt in het ontwikkelen van een eigen koers.
Het gaat dus niet alleen om een nuttig hulpmiddel bij planning en toetsing maar ook om een manier om de docentenrol per leersituatie te kenschetsen.

Voorbeeld

Een bepaalde lesreeks bestaat met name uit instructies en situaties waarin de studenten iets op basis van die instructies doen. Je zou je kunnen afvragen of dit wel voldoende ervaren oplevert en of de dominante rol van de docent wel effectief is. Gaat het erom al de verschillende instructies in de lesreeks te leren en op die manier goed voorbereid te zijn op de praktijk? Of is het de bedoeling dat de studenten, door de instructie om te zetten in praktijk, leren hoe zo’n omzetting werkelijk te doen en ervaring opdoen met het zelf vinden van ‘instructievoorbeelden’ en het omzetten daarvan in een of andere maakpraktijk?

Conclusie

Didactische uitgangspunten: drie vormen van leren. Voor het plannen en toetsen van onderwijseenheden is het van belang onderscheid te maken tussen scholen, ervaren en verdiepen. Deze komen in iedere onderwijseenheid voor in de een of andere gedaante maar ook over een heel leertraject.
Het onderscheid is ook nuttig om de docentenrollen gedurende onderwijseenheid en leertraject in kaart te brengen.